ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ-ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ: Παρουσίαση τους στα ΜΜΕ των Ευρωπαϊκών χωρών υποδοχής & δημιουργία δημόσιας αντίληψης.

Της Ανθής Ερμογένους

μεταναστες
Η έλευση και η εγκατάσταση προσφύγων που μεταναστεύουν σε χώρες υποδοχής γεννούν διαδοχικά πιο πολυπολιτισμικούς ανθρώπους κοινωνιών, όχι τόσο αφομοιωτικούς στα κατ’εξοχήν ομοιογενοποιητικά ήθη του αντίστοιχου λαού υποδοχής. Οι πληθυσμιακές ομάδες στις κοινωνίες, διαμορφωμένες με τη διαφορετικότητα τους στη φυλή, τον πολιτισμό, ή, τη θρησκεία, δημιουργούν αντιρρήσεις για τα ομοιογενή και ενοποιητικά χαρακτηριστηκά των κρατών και άρα αυτά μοιάζουν κι απειλητικά προς την εθνική ταυτότητα, τη γενετική κληρονομιά και την κοινωνική τάξη. Η μετανάστευση τοποθετεί τα κράτη υποδοχής απέναντι σε ιδιαίτερα κοινωνικά ταρακουνήματα.

Οι μετανάστες αποτυπώνουν κοινωνικές ομάδες των οποίων οι ανάγκες αφενώς παραβάλλονται και αφετέρου το να τις εκπληρώσεις αναδεικνύει συχνά την αδράνεια των κρατών προς συγκρότηση και εφαρμογή πολιτικών, όσο μάλιστα η νόρμα στις πολιτικές που εφαρμόζονται είναι καθρέφτης της μεταναστευτικής φιλοσοφίας των κρατών υποδοχής. Τα ΜΜΕ με το προνόμιο του δημόσιου λόγου συντείνουν συνήθως στη μη αποδοχή των προσφύγων-μεταναστών .
Εισαγωγικά
Σύμφωνα με τον Δ. Τσαούση (1991,σ.130) η μετανάστευση ορίζεται ως μόνιμη, είτε προσωρινή μεταβολή του τόπου εγκατάστασης κάποιου ατόμου ή κάποιου κοινωνικού συνόλου. Η διεθνής μετανάστευση, ειδικότερα η μετακίνηση από ένα κράτος σε  κάποιο άλλο, αποτελεί ένα διαχρονικό, διεθνικό και πολυδιάστατο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό φαινόμενο. Πιο σύγχρονα, η μετανάστευση αιτείται κυρίως από οικονομικους λόγους και είναι κατά κανόνα καινοτόμος, μεταβάλλοντας τον τρόπο ζωής του πρόσφυγα-μετανάστη. Είναι εκούσια, προϊόν ελεύθερης απόφασης του ατόμου που μετακινείται και είναι ανεξάρτητη ως αποτέλεσμα απόφασης των ατόμων.

Αυτός ο αιώνας χαρακτηρίζεται ως «ο αιώνας των προσφύγων» καθώς υπολογίζονται σε 250 εκατομμύρια οι άνθρωποι που είναι υπό τον κατατρεγμό πολέμων, οικονομικών στερήσεων και αδυναμία βιοπορισμού ώστε να αφήνουν τον τόπο τους ψάχνοντας ασφάλεια και ευκαιρίες. Το Διεθνες Γραφείο Εργασίας υπολογίζει τους μετανάστες παγκόσμια περί των 80 με 100 εκατομμυρίων ανθρώπων. Ενώ στην Ε.Ε φτάνει γύρω στους 13 εκατομμύρια ανθρώπους, με το 40% αυτών να αφορά μετανάστες από τις τρίτες χώρες. Ωστόσο αυτοί οι αριθμοί προκύπτουν από την επίσημη καταγραφή μεταναστεύσεων(1) άρα σαφώς δεν αντικατοπρίζει εντελώς τους αληθινούς αριθμούς, καθώς δεν προσμετρούνται οι λαθρομετανάστες, οι οποίοι σίγουρα δεν  θα αφορούν ένα αδιάφορο αριθμό .
images0QJMVL83
Όταν κατέρρευσαν καθεστώτα χωρών κυρίως Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αμέτρητοι οικονομικοί μετανάστες ήρθαν από πρώην σοσιαλιστικά κράτη, πλέον όσων φτάνουν πλέον κι από κράτη-μέλη της Ε.Ε., διαστέλλοντας το μεταναστευτικό πρόβλημα στην Ευρώπη. Τώρα πια, χώρες που παραδοσιακά εξήγαν μετανάστες, σαν η Ελλάδα, ή, η Ιταλία τώρα έγιναν οι ίδιες, χώρες που υποδέχονται μετανάστες.

Ο ρόλος των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας.
Τα ΜΜΕ είναι συνδεδεμένα με την κριτική προς έλεγχο της αυθαιρεσίας των κυβερνήσεων και της εξουσίας, ως νόμιμος φορέας του δημόσιου λόγου των καθεστώτων, καθώς πρέπει να αποτελούν και τον προωθητή έκφρασης κοινωνικών αιτημάτων στις κυβερνήσεις. Τα ΜΜΕ έχουν τεράστια επίδραση στη νοοτροπία που σχηματίζεται ώστε να βοηθά την ένταξης των μεταναστών στην κοινωνία της κάθε χώρας υποδοχής.

Η στάση των ΜΜΕ
Τα Μέσα ως επί το πλείστον κρατούν στάση άρνησης  προς τους μετανάστες χρησιμοποιώντας στερεότυπα μπροστά στο διαφορετικό. Παρεμβάλλουν με αυτό τον τρόπο στη δημιουργία κλιματος εμπιστοσύνης ανάμεσα σε μετανάστες και των πολιτών των κοινωνιών, συντείνοντας στην εύρυθμη κοινωνική τους προσαρμογή. Πρέπει να παραχθεί πως οι διαφορές δεν ταυτίζονται με τη μειονεξία. Η ομαλή ένταξη στην κοινωνία πρέπει να δηλωνει ένταξη μεν, με ταυτόχρονα διατήρηση της ταυτότητας και των ιδιαιτεροτήτων δε, χωρίς απαραίτητα να απαιτείται ολική προσαρμογή στην κουλτούρα της νέας κοινωνίας. Σε αυτή τη διαδικασία αφομοίωσης απαιτείται η ισορροπημένη αναπαράσταση των μεταναστών και της καταγωγής τους από τα ΜΜΕ. Πρέπει να κατανοηθεί επίσης πως το φαινόμενο  μετανάστευση δεν είναι θέμα ηθικής τάξης αλλά κοινωνικο-πολιτικό πρόβλημα.

images9LB0NKN5
Τα ΜΜΕ με τη μεγάλη επίδραση τους στην δημιουργία κοινής γνώμης, καθιερώνουν συχνά τη χρήση αναφορών με την παραγωγή κοινωνικών εκφράσεων σχετικά με τους μετανάστες. Ο δραστικός δημοκρατικός ρόλος τους διαμορφώνεται από διάφορους παράγοντες. Μετασκευάζουν, όχι ωστόσο με καλό τρόπο συνήθως, ιδεολογία, αντίληψη, συμπεριφορά και άποψη των πλειονοτήτων έναντι των ομάδων μειονοτήτων όπως οι μετανάστες. Η χρήση ορισμών και κατηγοριοποιήσης, πλείστος αρνητικών, σε περιγραφές θεμάτων σχετικά με μετανάστες, τείνουν να αποδίδονται σαν ταυτόσημα χαρακτηριστηκά ταυτότητας ολόκληρης της ομάδας. Επιπρόσθετα μοιάζουν να προωθούν τις κυβερνητικές τοποθετήσεις κι απόψεις.

Το πιο σύνηθες είναι πως ορίζονται σαν αίτιο των κοινωνικο-οικονομικών προβλημάτων και οι άμεσοι αυτουργοί στην όξυνση της εγκληματικότητας. Μέσα από την παρουσίαση της είδησης εκφράζονται οι εθνικές προκαταλήψεις και οι υπονοούμενες στερεοτυπικές πεποιθήσεις.  

Επιλογή και παρουσίαση της είδησης
Οι ειδήσεις που επιλέγονται και το πως παρουσιάζονται επηρεάζονται από συνιστώσες σχετικές με τα ιδιοκτησιακά καθεστώτα των ΜΜΕ, τους πολιτικούς τους συσχετισμούς, και τον έλεγχο. Άρα ο δημοσιογράφος περιορίζεται στην παρεκλίνουσα παρουσίαση της είδησης, αφομοιώνοντας το ύφος που ταυτίζεται με το Μέσο/εργοδότη. Τα συμβατικά σχήματα στις ειδήσεις είναι προδιαγραφόμενα βάσει των πολιτικών με τρόπο που δεν αποπέμπονται τα κυρίαρχα στερεότυπα, κι έτσι διατηρείται και ή προκατειλημμένη εικόνα για τους μετανάστες.

Ο ορισμός της είδησης βασίζεται στην κρατούσα εικόνα του ισχυρού που καθορίζει ποια είναι τα κοινωνικά προβλήματα. Προσέγγιση που διασαφηνίζει πως η μορφή του λόγου κρίνει σημαντικά την εθνική προκατάληψη και ξενοφοβία καθώς η πεποίθηση των κοινωνιών προς τους μετανάστες πλάθεται έντονα από την κοινή, δημόσια κι επαναλαμβανόμενη χρήση της γλώσσας. Επειδή όμως τα περισσότερα μέλη της πλειονότητας του κοινού δεν έχουν τη δυνατότητα καθημερινής επαφής με μετανάστες, γι’ αυτό οι πεποιθήσεις τους και η γνώση τους για τις μειονότητες διαμορφώνονται κυρίως από τα ΜΜΕ.

Η Μοσχοπούλου(2005: 176) αναφέρεται στο ζήτημα της εγκληματικότητας των μεταναστών, τη συγκρότηση δηλαδή μιας νέας «εγκληματικής κατηγορίας» με «τυπικούς δράστες, τυπικά θύματα και τυπικές συμπεριφορές, που διακρίνονται από τη γενικότερη εικόνα της εγκληματικότητας». Κομμάτι του επικοινωνιακού αποκλεισμού αποτελεί η μέθοδος της επικοινωνιακής διαστρέβλωσης, με τις κοινωνικές ομάδες να υποαναφέρονται συγκριτικά με το μέγεθος της υπόστασης τους στον κοινωνικό σχηματισμό. Συχνά μάλιστα πλάθονται επικοινωνιακά, παραστάσεις μη αντιπροσωπευτικές για τα κοινωνικό–πολιτικά προφίλ, που χαρακτρηρίζουν τις συγκεκριμένες ομάδες. Μια μονομέρεια διαστρεβλωτική η οποία δημιουργεί και παραμόρφωση της αυτοαντίληψης τους.

images5UWO2C8G

Θεαματοποίηση ειδησιογραφίας σχετικής με μετανάστες
Σύγχρονες επίσημες έρευνες δεικνύουν πως σε 40 καταμετρημένες ώρες ειδήσεων δε γίνεται αναφορά στις 10 εκ των 13 υπό απειλή κοινωνικού αποκλεισμού ομάδων. (Καράγιωργα, 1998,σελ 742). Συμφέροντα και θέματα μεταναστών οι οποίοι μοιάζουν παραγκωνισμένοι στο ρουν της πολιτικό-κοινωνικής και οικονομικής πραγματικότητας, σχεδόν εξαιρούνται από τις ειδήσεις, σε παραδείγματα πραγματοποίησης εκδηλώσεων και διαδηλώσεων. Στις περιπτώσεις που εμφανίζονται στην ειδησεογραφία, παρουσιάζονται θεαματοποιημένα και δραματοποιημένα καλυπτώμενα με υπόνοιες καταλογισμού αιτιών και ευθυνών.

Όταν άρχισε εντονότερα το φαινόμενο μετανάστευση στην Ευρώπη, αρχικά τα ΜΜΕ έμοιαζαν να το αντιμετωπίζουν με αμηχανία. Στην πορεία, παρατηρώντας αυτό και στην Κύπρο και αφοτού υπήρξε μαζικοποίηση και έξαρση της μετανάστευσης, τα τοπικά ΜΜΕ αποτάχτηκαν την αμηχανία κι άρχισαν να αναφέρονται στα θέματα μετανάστευσης. Χαρακτηριστικές είναι και περιπτώσεις του Τύπου που ανά έκδοση έπιαναν το θέμα με εναλλασόμενες θέσεις προς τη θετική ή αρνητική αντιμετώπιση.

Είναι ελαττωματική η χροιά που βγάζουν τα ΜΜΕ στην παρουσίαση των μεταναστών, τείνοντας προς τον αρνητισμό. Μοιάζουν οι μετανάστες να πρωταγωνιστούν στα αίτια έξαρσης της εγκληματικότητας στις χώρες υποδοχής. Υπόρρητα τους αποτείνεται η βία, οι κλοπές, οι βιασμοί, οι δολοφονίες, η χρήση όπλων και τα ναρκωτικά. Η παρουσίαση λες και υπονοεί, ή, αποδίδει τη διάπραξη πολλών ανεξιχνίαστων εγκλημάτων, στον ξένο (άρα τον μετανάστη) λες και τα εγκληματικά χαρακτηριστικά αποτελούν εθνικές ιδιαιτερότητες αυτών που προέρχονται από χώρες που συνήθως έρχονται οι μετανάστες. Οι θεωρητικοί ισχυρισμοί και η πιθανολογία που χωρίς απόδειξη και μαρτυρία επιδίδονται οι Αρχές και τα Μέσα χωρίς έρευνα, για την καταγωγή των δραστών παράγονται αβίαστα.

imagesBWCM7CY8

Δημιουργώντας στερεότυπα
Στα ΜΜΕ η δημιουργία του στερεότυπου ξένος/αλλοδαπός εγκληματίας, δημιουργείται είτε αφενώς άμεσα, με ολική αναπαράσταση των αλλοδαπών μεταναστών ως δυνητικών εγκληματιών, είτε έμμεσα και συγκεκαλυμμένα, με αναπαραγωγή μάζας ειδήσεων εγκλημάτων τα οποία διαπράχθηκαν από αλλοδαπούς ή «ενδεχομένως» από αλλοδαπό. Η χρήση του μετανάστη με innuendo σαν επικίνδυνη κατηγορία επαυξάνεται από την κρατούσα χρήση της λέξης λαθρομετανάστης, η οποία δημιουργεί και παράγει αρνητική χροιά η οποία δομεί εικόνες μεταναστών που είναι πιο επιρρεπείς σε παράνομες πράξεις. Τα σύγχρονα δε ΜΜΕ θεαματοποιούν τόσο τις πληροφορίες και την είδηση ωστε οι ανακρίβειες φαντάζουν πραγματικότητα την ίδια ώρα που η αλήθεια δεν μοιάζει ανθρώπινα αληθινή.

Βεβαίως τα Μέσα και ο κυρίαρχος δημόσιος λόγος, καθρεπτίζουν τις κοινωνικές δομές με το λόγο τους να μορφοποιεί ένα κοινωνικό πράττειν, το οποίο αυτουργεί σαν μηχανισμός εφαρμογής και αναπαραγωγής κοινωνικών ανισοτήτων. Νοηματικά πρότυπα, δημοσιος λόγος και αναπαραστάσεις, σκευάζουν αντίληψη, αναθεωρούν, ή, επιβεβαιώνουν ιδεολογίες των μιντιακών καταναλωτών. Ως εκ τούτου τα ΜΜΕ ασκούν δραστική επιρροή στη διάπλαση και νομιμοποίηση αντιλήψεων και στάσεων της κοινωνίας. Μεγάλο κομμάτι των ΜΜΕ με μονοδιάστατη παρουσίαση, αναπτύσσει την κρατούσα προκατάληψη στον ξένο σαν αυτό να συνωνυμεί με τον όρο εγκληματίας, ή, πιο συχνά τα τελευταία χρόνια, σαν ο υπαίτιος για την ανεργία των γηγενών πολιτών. Την ίδια ώρα που αποσιωπάται πως ο μετανάστης κατέχει και λειτουργικό ρόλο στην κοινωνικό–οικονομική ανάπτυξη του εκάστοτε κράτους υποδοχής.

imagesA33OHNNE

Αντικείμενο δημοσιογραφικού ενδιαφέροντος μόνο τα προβλήματα
Το ότι οι πρόσφυγες-μετανάστες παρουσιάζουν δημοσιογραφικό ενδιαφέρον, κυρίως στα αρνητικά που επέρχονται της μετανάστευσης είναι γεγονός. Επικρατεί ένα «άδειασμα» που αφορά τις όψεις της καθημερινότητας τους, ευνοώντας ένα υπερφωτισμό σε αποκλίνουσες πράξεις από αλλόδαπους/μετανάστες. Καμία σχεδόν πληροφορία από τα Μέσα σχετικά με  συνθήκες διαβίωσης κι εργοδότησης τους στις χώρες που μετακινήθηκαν.

Απουσιάζουν δε και εκπομπές σε όλα τα Μέσα σε γλώσσες ακόμα και μεταναστών που μετρούν μεγάλο αριθμό στις χώρες αυτές. Μια πρακτική ενδεικτική για τους θεσμούς κοινωνικού ελέγχου μαζί με την συλλογική συνείδηση απαξίωσης προς τους μετανάστες. Ταυτίζει φτώχεια και μετανάστευση με διαπράξεις εγκληματων, αποπροσανατολίζοντας από την αληθινή κι ουσιαστική διαστάση του προβλήματος.

Ενδεικτικά είναι αποτελέσματα ερευνών με τα πρόσφατα ποσοστά εγκληματικότητας στις χώρες της ΕΕ από ξένους να είναι μόνο 6%, με το 86% να εσσωκλείει την κατά μέσο όρο διάπραξη αυτών από ντόπιους. (Ελευθεροτυπία 25/1/97). Η Αγγελική Κοιλιάρη, ασχολούμενη με την εικόνα των μεταναστών στον Τύπο κατά το 1995-96, εκφράζει την αρνητική εικόνα, η οποία φέρνει τον αναγνώστη «αντιμέτωπο με ένα πλήθος ανθρώπων που φαίνεται να μην είχαν στη χώρα τους “στον ήλιο μοίρα” και άρα έρχονται στον τόπο του να εκμεταλλευθούν, κυρίως εις βάρος του, τις πολλαπλές δυνατότητες εργοδότησης και πλουτισμού. Νοείται επιλογή τους το αν θα απασχοληθούν νόμιμα, ημιπαράνομα ή παράνομα, ενώ ταυτόχρονα φαίνεται να δικαιολογείται κι ως φιλανθρωπία η υπερεκμετάλλευση από τους έλληνες εργοδότες» (Κοιλιάρη, 1997: 43). Συνεχίζοντας πως «Τα περισσότερα δημοσιεύματα αναφέρονται άμεσα ή έμμεσα σε προβλήματα και δυσκολίες ή διαπερνούνται από μία λανθάνουσα απειλή για τις αξίες, τα συμφέροντα, τους στόχους ή τον πολιτισμό της ελληνικής πλειοψηφίας». «Τα γεγονότα περιγράφονται κατά την άποψη της κοινωνικής πλειοψηφίας» και  «σπάνια δίνεται ο λόγος» στους μετανάστες. Αναφέρει πως ενώ δημοσιεύονται θέματα που προβάλλουν την εγκληματικότητα από μετανάστες, σπανίως προβάλλονται ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες. «Θέματα ρατσιστικής συμπεριφοράς και στάσης αναφέρονται συστηματικά  υποβαθμισμένα και μόνον σε περιπτώσεις που ο ρατσισμός βιώνεται από μεμονωμένα άτομα ή σε υποβαθμισμένες γειτονιές. Ο κοινωνικός ρατσισμός και αποκλεισμός σπάνια συζητείται» (όπ.π., 46).

Δημοσιέυματα με τίτλους όπως «Στοιχεία-σοκ:Αύξηση 223% στην είσοδο προσφύγων και μεταναστών στην Ελλάδα, μέσα σε ένα χρόνο!» παρουσιάζουν τους μετανάστες απειλητικούς.

images6043UB96

Η πραγματικότητα που δεν αποδίδεται
Είναι τρομακτικές αλήθειες που δεν προβάλλονται. Όπως πως για παράδειγμα, κάθε λεπτό,8 άνθρωποι εγκαταλείπουν ζωή και υπάρχοντα πίσω τους για να γλιτώσουν από τη φρίκη του πολέμου. Τα ΜΜΕ δεν θέτουν ανθρώπινα θέματα προβληματισμών, όπως το, αν εμείς και η οικογένειά μας κινδυνεύαμε από πόλεμο, τι θα πράτταμε; Θα επιλέγαμε την παραμονή εκεί, ερχόμενοι αντιμέτωποι με το θάνατο, ή, θα προσπαθούσαμε να διαφύγουμε με τους γνωστούς κινδύνους απαγωγής, πνιγμών, φυλάκισης, εκμετάλλευσης και βασανισμών που συχνά αντιμετωπίζουν όσοι κάνουν απόπειρα διαφυγής για να μεταναστεύσουν αλλού;

Δεν προβάλλουν πως για πολλούς πρόσφυγες η επιλογή είναι μεταξύ τρόμου ή κάτι πολύ χειρότερου… Δε θέτουν διλήμματα προς προβληματισμό, όπως το, αν για ένα λόγο ανώτερο των επιθυμιών μας, έπρεπε να εγκαταλείψουμε τον τόπο που ζήσαμε και μεγαλώσαμε χωρώντας όλη τη ζωή μας σε μια βαλίτσα, με τι σθένος θα το κάναμε αυτό, ή τι  θα επιλέγαμε να βάλουμε ή να αποκλείσουμε από αυτή, συνήθως αποποιούμενοι την πολυτέλεια των αναμνήσεων, όταν υπερισχύουν πρακτικά ζητήματα, κρύου και χιλιομέτρων οδοιπορικών, πολλές φορές με μωρά. Δεν επισημαίνεται πως έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους που αναγκάζονται να αφήσουν πίσω σπίτι, ζωή, οικογένεια, φίλους… την αξιοπρέπειά τους. Δεν τονίζεται πως οι πρόσφυγες δεν ταξιδεύουν εκούσια και με ενθουσιασμό στο νέο μέρος. Αναγκάζονται να εγκαταλείψουν το σπίτι τους, επειδή κινδυνεύουν. Η φυγή τους είναι λύση απελπισίας. Ούτε προβάλλονται τα περιστατικά με ανθρώπους που πεθαίνουν στις θάλασσες στην προσπάθεια διαφυγής τους.

imagesKXSE480X

  • Ημερομηνία: Οκτώβριος 2013. Τοποθεσία: Στα ανοικτά των ακτών του νησιού Λαμπεντούζα (Ιταλία). Αριθμός των νεκρών: 364 άτομα.
  • Ημερομηνία: Ιανουάριος 2014. Τοποθεσία: Στα ανοικτά του Φαρμακονησίου (Ελλάδα). Αριθμός των νεκρών: 11 άτομα, εκ των οποίων 8 παιδία.
  • Ημερομηνία: 5 Μαΐου 2014. Τοποθεσία: Στα ανοικτά της Σάμου, κοντά στις ακτές της Τουρκίας. Αριθμός των νεκρών: Τουλάχιστον 22 άτομα.
  • Ημερομηνία: 12 Μαΐου 2014. Τοποθεσία: Στα ανοικτά των ακτών του νησιού Λαμπεντούζα. Αριθμός των νεκρών: Άγνωστος προς το παρόν.

(Από ενημερώσεις και καταγραφές ακτοφυλακών (2) που δε δημοσιοποιούνται εκτεταμένα.)

Η τραγική αλήθεια δεν «φωτίζεται»
Τραγικές λίστες θυμάτων όπως η πιο πάνω είναι αμέτρητες. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία προσφύγων (UNHCR), περισσότεροι από 2600 άνθρωποι πέθαναν διασχίζοντας τη Μεσόγειο προς την Ευρώπη από το 2011. Μόνο στο Αιγαίο, από τον Αύγουστο του 2012 μέχρι τον Μάρτιο του 2014, 188 άτομα έχουν χάσει την ζωή τους ή αγνοούνται. Σοκαριστικά στατιστικά στοιχεία.

Δεν είναι μόνο αριθμοί όπως στεγνά παρουσιάζονται. Κάθε αριθμός, αντιπροσωπεύει άνθρωπο. Κάθε ένας τους, τζογάρει με το θάνατο για να φτάσει κάπου, κι ο καθένας κουβαλά δική του ιστορία δυσκολιών και καταχρήσεων που αντιμετωπίζουν στο ταξίδι τους. Ακόμα και για όσους  επιβιώνουν, οι ιστορίες κακομεταχείρισης και κακών βιωμάτων συνεχίζονται.

Σε συνεντεύξεις δημοσιογράφων (από αυτών των λίγουν που ασχολούνται με την άλλη πτυχή) που πήραν από τους επιζώντες του ναυάγιου στο Φαρμακονησι(3) προκύπτουν ανατριχιαστικά δεδομένα. Δύο Αφγανοί πρόσφυγες περι γράφοντας το ταξίδι με άλλα 27 άτομα που ξεκίνησε νύκτα από την Τουρκία προς την Ελλάδα κι αναγκάστηκαν να σταματήσουν μετά από μηχανική βλάβη, 100 μέτρα από τις ακτές του νησιού εντοπίστηκαν από Έλληνες λιμενοφύλακες όπου οι λιμενοφύλακες έριξαν σκοινί για να ρυμουλκήσουν την βάρκα με το σκάφος τους ξεκίνησαν με μεγάλη ταχύτητα πίσω προς την Τουρκία. Από τις απότομες κινήσεις, εμπαίναν νερά στην βάρκα, μετανάστες έπεφταν στο νερό κι ενώ προσπάθησαν να σκαρφαλώσουν στο σκάφος της ακτοφυλακής, ξυλοκοπήθηκαν.

Δυστυχώς δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Συχνά προκύπτουν μαρτυρίες, όπου άνθρωποι απωθούνται και μένουν αβοήθητοι στα ανοιχτά της θάλασσας στερούμενοι της ευκαιρίας να εξηγήσουν, ή, να φτάσουν να ζητήσουν άσυλο. Κάποιοι πνίγονται όσο χώρες διαμάχονται  ποιος έχει την ευθύνη διάσωσής τους. Οι άνθρωποι έχουν διαφορετικούς λόγους για τους οποίους έρχονται στην Ευρώπη. Όποια και αν είναι η διαδρομή, ή ο λόγος για τον ερχομό τους, η ζωή τους και τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να προστατεύονται και κυρίως να προβάλλονται ως αδιαπραγμάτευτο θέμα από τα ΜΜΕ.

Είδικά τα Μέσα από λαούς που ήταν παράδειγμα φιλοξενίας σε όλο τον κόσμο, ώσπου η κρίση έβγαλε από μέσα τους το απάνθρωπο πρόσωπο της ξενοφοβίας, σε ανθρώπους που είδαν τα σπίτια τους γκρεμισμένα και που βρέθηκαν εκεί, χωρίς να το θέλουν, ή με σκοπό να εκμεταλευτούν.

Ανθρώπινα και συγκλονιστικά ξεκίνησαν οι Σύροι πρόσφυγες, την Συνέντευξη Τύπου (4) (η οποία υποπροβληθηκε) που διοργάνωσαν με την υποστήριξη της Συνέλευσης Αλληλεγγύης (4) στις 28 Νοεμβρίου 2014 στην πλατεία Συντάγματος στην Αθήνα για το αυτονόητο: το δικαίωμα στη ζωή. «Εμείς οι Σύροι πρόσφυγες που βρισκόμαστε στο Σύνταγμα από τις 19 Νοέμβρη με γυναίκες και παιδιά, που είμαστε σε απεργία πείνας από τις 24 Νοέμβρη, που είδαμε τα σπίτια μας να γκρεμίζονται, τους δικούς μας να σκοτώνονται, τα παιδιά μας να ακρωτηριάζονται, τη ζωή μας να καταστρέφεται, που ξεφύγαμε από τη φρίκη του πολέμου, που περάσαμε μήνες στο δρόμο, έχοντας σπίτι τα πάρκα και στρώμα τη γη, είμαστε εδώ όχι για να ζητήσουμε ελεημοσύνη, αλλά διεκδικώντας το αυτονόητο δικαίωμα στη ζωή.» Συνεχίζοντας: «Ξέρουμε και καταλαβαίνουμε ότι ο ελληνικός λαός περνάει δύσκολες στιγμές. Ότι η Ελλάδα της κρίσης δεν μπορεί να σηκώσει το βάρος της φιλοξενίας των θυμάτων του πολέμου που συνταράσσει τη χώρα μας, για τον οποίο άλλες χώρες έχουν την ευθύνη. Ζητάμε από τις ευρωπαϊκές χώρες να αναλάβουν το μερίδιο της ευθύνης τους για τα δεινά του Συριακού λαού και να υποδεχθούν στο έδαφός τους πρόσφυγες του πολέμου. Ζητάμε από την ελληνική κυβέρνηση να κινήσει τις διαδικασίες για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε το ταξίδι μας». Ενώ μια Σύρια μητέρα συμπλήρωσε: «Υποφέρουμε. Αναρωτιόμαστε πότε θα βρεθεί λύση. Δεν το σκάσαμε από τον παράδεισο, το σκάσαμε από την κόλαση, το θάνατο, τον πόλεμο, για να ζήσουμε. Ο πόλεμος δεν τελειώνει. Δεν μπορούμε να πάμε πίσω τώρα».

Οταν εγκαταλείπουν τα σπίτια τους πρόσφυγες -όπως οι Σύριοι- φτάνουν κάπου, συχνά χωρίς να κατέχουν κάτι από όσα συνέθεταν την υλική απόδειξη της πρότερης ζωής τους. Εκδηλώσεις και κινήσεις προσφύγων που εξαιρούνται από την προβολή είναι αυτές που καταδεικνύουν πως οι πρόσφυγες δεν κάνουν  τουρισμό αλλά η  χώρα τους ρημάχτηκε κι η εξαθλίωση δεν επιτρέπει σκέψεις παραμονής εκεί, ακολουθώντας ατελείωτες ώρες με τα πόδια με τα όσο υπάρχοντα στον ώμο ή σφινωμένοι σε βάρκες και σαπιοκαράβα, με κλάματα παιδιών, κρύο, κενά μάτια και στομάχια που «φουσκώνουν» όποτε ο προορισμός πλησιάζει, ή «σφίγγονται» με το πρώτο δυνατό κύμα στη νύχτα. Εάν σταθούν τυχεροί, ίσως φανεί η στεριά. Αλλιώς οι ζωές χάνονται. Τόσο απλά. Με αόριστες καταγραφές οι οικογένειες των πνιγμένων δεν μαθαίνουν τι απέγιναν.

Το 2013, 231,5 εκατομμύρια άνθρωποι δεν ζούσαν στη χώρα που γεννήθηκαν (Διεθνής Οργάνωση Εργασίας – ετήσια έκθεση). Οι περισσότεροι δεν έφυγαν από τη χώρα τους, επειδή το διάλεξαν.  Φεύγοντας κόβουν τα νήματα που τους συνδέουν με μια πατρίδα και καταδικάζονται να νιώθουν τόσο ξένοι στον καινούριο τόπο διαμονής τους όσο και ανεπιθύμητοι πίσω στα σπίτια τους. Η ανάγκη της επιβίωσης έφερε το διαρκές ταξίδι προς το άγνωστο. Κανείς, άλλωστε, δεν ονειρεύεται να βρεθεί σε ένα σαπιοκάραβο με άλλους είκοσι, εκατό η διακόσιους ανθρώπους, μέσα στη νύχτα, παρακαλώντας να μην πλησιάσει το λιμενικό ή ελπίζοντας να έρθει, όταν η θάλασσα αναποδογυρίσει το σαπιοκάραβο. Αν φτάσουν δε, αλλά συλληφθούν, τα κέντρα κράτησης είναι εκεί για να δώσουν τροφή και συρματοπλέγματα πριν τους ξαναστείλουν στη θάλασσα.

Κανένα Μέσο δεν δείχνει πως τα «ελεύθερα σύνορα» για τις «αγορές» δεν είναι ελεύθερα για τους πρόσφυγες. Και πως τα κράτη οχυρώνονται  κλείνοντας το μάτι στην κερδοσκοπία των λαθρεμπόρων και της πραγματικά βρώμικης και παράνομης δουλειάς, συνομοτώντας με τους καπιταλιστικούς μηχανισμούς.

Δεν επισημαίνονται  στα ΜΜΕ ούτε οι μεταναστευτικές πολιτικές των Ευρωπαϊκών χωρών που τοποθετούν σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές καθημερινά! Αυτών, των μεταναστών, που αντί να δίνουν λεφτά να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους στο νέο μέρος συνδράμοντας στις κοινωνίες αυτές, φτάνουν να δίνουν πακτωλό χρημάτων σε εγκληματικά δίκτυα λαθρεμπόρων.  

imagesVWWP9BBO

Μη μετάδωση μνήμης προς δημιουργίας κουλτούρας
Τους τελευταίους αιώνες η ιστορία του λαού της Ελλάδας για παράδειγμα, είναι μια ιστορία μετακινήσεων: προσφυγιά και μετανάστευση. Αυτές οι αέναες μετακινήσεις συνθέτουν μια ιστορία κοινή για όσους ζουν σ’ αυτό τον τόπο. Πόσοι γνωρίζουν αυτή την πραγματικότητα και πόσο η εκπαίδευση και η παιδεία (παιδεία που μεταδίδεται και από τα ΜΜΕ) συμβάλλει στη μετάδοση αυτής της μνήμης;

Το εκπαιδευτοκό σύστημα, η κοινωνία, τα ΜΜΕ, οι πολιτικές πρακτικές και όσοι διαμορφώνουν κουλτούρα, φέρουν το βάρος ωστε τα παιδιά των μεταναστών να γνωρίζουν την ιστορία τους, ως στοιχείο για να διαμορφώσουν την ταυτότητα τους, την ίδια ώρα που τα υπόλοιπα παιδιά αναγνωρίζουν τον πλουτισμό και  δυναμισμό που προκύπτει μέσα από τη συνδιαλλαγή με τον «ξένο». Τα ΜΜΕ ελάχιστα προωθούν τέτοια κουλτουρα, με μια υπολανθάνουσα λειτουργία.  

imagesSPMVPYUG

Δομικός αλληθωρισμός.
Οι εικόνες μετανάστευσης και εγκληματικότητας μέσα από τα Μέσα, η πλαισιωμένη κοινωνική κατασκευή της πραγματικότητας που δημιουργεί στερεότυπα και κοινωνική συναίνεση στην αντιμετώπιση του μετανάστη σαν τον «Άλλο», κάτι που δημιουργεί κάτι σαν «βίωμα» και που έχει πια καταγραφεί στην πολιτιστική κληρονομιά της κάθε κοινωνίας, έχοντας ενδεχομένως περάσει στο συλλογικό της ασυνείδητο,  με τις ειδησεογραφικές αξίες να αγνοούνται, δημιουργεί παρωπίδες και αλληθωρισμό.

Η παρουσίαση της εγκληματικότητας των μεταναστών μέσα από τα Μέσα, ειδικά στις σύγχρονες παγκοσμιοποιημένες, καπιταλιστικές κοινωνίες συνδυασμένη με την επισύμανση της φυλετικής παραμέτρου, με την ανάδειξη μεταναστών και δη των μεταναστών που πράττουν εγκλήματα ως « Άλλων», (Φραγκουδάκη Α., & Δραγώνα Θ., 1998, Chighizola P., 2003) γίνεται στον άξονα τον οποίο τα ΜΜΕ, ως μηχανισμοί προώθησης της κυρίαρχης ιδεολογίας, προάγουν τα κανονιστικά πρότυπα της κοινωνίας στην οποία ανήκουν. Άρα οι βαθέως αρνητικά εδραιωμένες, στερεοτυπικές απόψεις προς κάθε παρεκλίνουσα από τα ισχύοντα πρότυπα μορφή -νόρμα η οποία λειτουργούν και τα ΜΜΕ- με κλίση προώθησης της κοινωνικής συναίνεσης, όπως επιδιώκεται μέσα από την Κοινωνικο-κρατική συνείδηση, διαμορφώνουν τη λειτουργία της εργασίας.

Αφενώς τα ΜΜΕ επικεντρώνονται στον κλασικό τύπο μετανάστη-εγκληματία και αφετέρου εστιάζουν στην  αγανάκτηση πολιτών σαν η αρνητική μορφή της κοινωνικής συναίνεσης, όπου καταλογίζεται η εγκληματικότητα των μεταναστών με το ισχύον πολιτικό-κυβερνητικό σύστημα να προωθείται. Σε μια άλλη όψη, απουσιάζει γενικότερα από τα Ευρωπαϊκά ΜΜΕ η αντανάκλαση της διαφορετικότητας, ή, η προώθηση της ένταξης των μεταναστών στις Ευρωπαϊκές κοινωνίες που τους υποδέχονται.

Δεν καλύπτοναι/προβάλλονται ακόμη, απόψεις μεταναστών σε θέματα επικαιρότητας, ούτε θεμάτων που τους αφορούν, όπως απουσιάζει και ειδησεογραφία σχετική με τις χώρες καταγωγής μεταναστών. Το πιο σημαντικό είναι πως μοιάζει προβληματικός ο κώδικας δεοντολογίας για την κάλυψη μεταναστευτικών θεμάτων. Η διασταύρωση της κάθε είδησης πρέπει να θεωρείται επιβεβλημένη.

Τα ΜΜΕ δεν εφαρμόζουν ειδικό κώδικα δεοντολογίας σχετιζόμενο με την κάλυψη μεταναστευτικών ειδήσεων, περιορίζονται δε στο γενικό πως δεν επιτρέπουν τη δημοσίευση ρατσιστικών και ξενοφοβικών σχόλιων.

Όσον αφορά το περιεχόμενο στις ειδήσεις, η κάλυψη θεωρείται περιορισμένη, με τα μεταναστευτικά θέματα να μετρούνται στο 3% του συνόλου των ειδήσεων. Ακόμα και σε Μέσα που υπάρχει πιο μεγάλο ποσοστό κάλυψης μεταναστευτικών θεμάτων, η παρουσίαση των μεταναστών είναι ομολογουμένως αρνητική με ελάχιστες περιπτώσεις που παρουσιάζουν τους μετανάστες ως θύματα αρνητικών γεγονότων.

Τα περισσότερα ΜΜΕ δεν διαθέτουν εξειδικευμένα προγράμματα κάλυψης μεταναστευτικών ειδήσεων, ή, ενημέρωση αναφορικά με τις εξελίξεις στις χώρες που κατάγονται. Αν και κάποια ΜΜΕ διαθέτουν εξειδικευμένους δημοσιογράφους για τα μεταναστευτικά θέματα, εντούτοις η δημοσιογραφική ενασχόλησή τους με αυτά είναι εμπειρική και συνδέεται με την προσωπική τους αντίληψη και τις κοινωνικό-ιδεολογικές ευαισθησίες τους.

Σε μια άλλη παράμετρο τα ΜΜΕ δεν έχουν πολιτικές εργοδότησης μεταναστών-δημοσιογράφων με την κρατούσα αιτιολογία πως η μετανάστες δεν γνωρίζουν άρτια το βασικό εργαλείο του δημοσιογραφικού επαγγέλματος που είναι η πολύ καλή γνώση της  γλώσσας.  

images7S4ASGWQ

Παρουσίαση των μεταναστών-Διαμόρφωση κοινής γνώμης μέσω είδησης
Ο Μπάσι Κουρέσι, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικτύου κατά του Ρατσισμού (5) ανέφερε στο παρελθόν: «Αν δε σταματήσουν τα ΜΜΕ, αν η τηλεόραση, το ραδιόφωνο, ο Τύπος που έχουν δύναμη στην Ευρώπη δε σταματήσουν να προβάλουν τους μετανάστες/τριες ή τις ξένες κοινότητες ως εχθρούς, ως εξτρεμιστές που απειλούν τους δημοκρατικούς θεσμούς, δε θα υπάρξει κλίμα αλληλοκατανόησης».

Σε μια παρόμοια προσέγγιση, η Μπάρμπαρα Νόλαν, επικεφαλής της μονάδας κατά των διακρίσεων, της Διεύθυνσης Κοινωνικών Υποθέσεων(6) είπε κάποια στιγμή: «Η στάση απέναντι στους μετανάστες/τριες ή τους Ρομά μιας μερίδας του ευρωπαϊκού Τύπου έχει απασχολήσει την Κομισιόν». Αλλά ταυτόχρονα δήλωσε πως το θέμα είναι λεπτό γιατί έχει σχέση με την οριοθέτηση της ελευθερίας έκφρασης, αναφέροντας: «Νομίζω ότι ο μόνος τρόπος να καταπολεμηθεί το φαινόμενο αυτό είναι η καλύτερη ενημέρωση, η καλύτερη παιδεία και παράλληλα η συνεχής προσπάθεια να πεισθούν τα μέσα ενημέρωσης να είναι συνεπή και υπεύθυνα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εξετάσει πρόταση να απαγορευτεί η «υποκίνηση εχθρότητας», αλλά η πρόταση αυτή δεν έχει υιοθετηθεί από το Συμβούλιο Υπουργών ακριβώς διότι οι ισορροπίες είναι τόσο λεπτές».

Έρευνα της EUMC(7) που αφορούσε τον τρόπο αντιμετώπισης των Ευρωπαϊκών ΜΜΕ στις μειονότητες δηλώνει στην έκθεση της, πως τα ΜΜΕ κατοπτρίζουν έστω διαστρεβλωμενα πολλές φορές τις κοινωνίες, μέσω δύο κατευθύνσεων. Με τη μία, τα ΜΜΕ δύναται να προάγουν εικόνες που επεξηγούν ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας, άρα ενδεχομένως να υπάρξει παραπλάνηση, που άπτει ενίσχυση των προκαταλήψεων των καταναλωτών των Μέσων. Κι από την άλλη, αν ωστόσο η προκατάληψη είναι ήδη εμποτισμένη τους πολίτες, τα ΜΜΕ να παρουσιάζουν την προκατάληψη.

Ειδήσεις προσαρμοσμένες στα πρότυπα και τα συμφέροντα
Τα ΜΜΕ θέλουν να κινούνται βάση των απαιτήσεων του κοινού τους. Ως εκ τούτου η ειδησιογραφία προσαρμόζεται στα πρότυπα που επιθυμεί να καταναλώσει το κοινό. Ως επι το πλείστον τα θέματα που επικρατούν στις ειδήσεις Ευρωπαϊκών χωρών είναι η βία, η εγκληματικότητα, και αστυνομικές δράσεις, με θέματα σχετιζόμενα με τις ζωές των μεταναστών να απουσιάζουν.

Στοιχεία που προκύπτουν από καταμετρήσεις ειδήσεων αναφέρουν πως στο Η.Β. υπήρξε δυσανάλογη κάλυψη των εγκλημάτων στα οποία συμμετείχαν μαύροι, ή, στη Γερμανία στα θέματα μετανάστών, εστιάζουν στους Τούρκους, θέτωντας τους ως την πιο αντιπροσωπευτική μερίδα «αλλοδαπών» και μάλιστα ως λαό πιο συνδεδεμένο από άλλους, με εγκληματικές και βίαιες πράξεις. Με την περιορισμένη ωστόσο πρόσβαση των μεταναστών στα ΜΜΕ, δεν υπάρχει η δυνατότητα ανταπάντησης ή αντίκρουσης των χαρακτηρισμών που τους τοποθετούν, μοιάζοντας σαν «βουβοί δράστες» που συμμετέχουν στα εγκληματικά που τους αποδίδουν. Άρα διαχέεται άδικα, μη ισορροπημένη απεικόνιση αυτών των ομάδων.

images4CU5UWHH

Πως θα έπρεπε να παρουσιάζονται οι πληροφορίες
Η κάθε είδηση και παροχή των πληροφοριών αν και πρέπει να παρουσιάζεται σύντομα και συμπυκνωμένα με γενικέυσεις και περιληπτική περιγραφή , όλο αυτό κλινει στο η παρουσίαση να περιέχει κάποια ιδεολογική προκατάληψη. Ο τρόπος που ασκείται η χρήση του λόγου στην είδηση συνθέτει κοινωνική και γνωστική πρακτική με την αρνητικότητα στην παροχή της είδησης να ενέχει την κυρίαρχη κουλτούρα με κωδικοποιήσεις στο πως δομείται ένα κείμενο σχετικό με την κάθε είδηση.

Βλέπουμε συχνά τίτλους σαν: «Ανεξέλεγκτοι αριθμοί μεταναστών», «Κυκλώματα λαθρεμπορίας φέρνουν τους μετανάστες» και «Η αδυναμία διαβίωσης τους, οδηγεί σε παράνομες πράξεις». Λεκτικές αναλύσεις με στρατιά επιχειρημάτων ώστε να δικαιολούνται και οι κυβερνητικές επεμβάσεις και τακτικές πολιτικής που θέλουν να διατηρήσουν της τάξης και άρα για αυτό θέτουν και ασφυκτικούς περιορισμούς στην παροχή πολιτικού ασύλου. Επιπρόσθετα, η εικόνα που «ντύνουν» τους μετανάστες ορίζεται από την κρατούσα πεποίθηση της απειλής συνδεδεμένης με παράνομες και φοβιστικές συμπεριφορές μεταναστών, η οποία αποθηκεύεται στην κοινωνική μνήμη.  

imagesAA13SMWO

Πως κατασκευάζονται οι απόψεις – Χρήση γλώσσας & κωδίκων
Το πως οι εθνικές πεποιθήσεις και απόψεις γίνονται κοινωνικά αποδεκτές, διαμορφωμένες και αναπαραγώμενες με τα ΜΜΕ, είναι μια πολυσύνθετη διαδικασία θεσπιζόμενη μέσω της γλώσσας και της επιλεγμένης χρήσης εικόνων. Η κοινή αίσθηση κατασκευάζεται συχνά στη βάση της πεποίθησης του ειδήσεογραφικού παροχέα. Τις εθνικές αντιλήψεις  αναδεικνύουν τα θέματα και οι γλωσσικοί όροι που χρησιμοποιούνται. Σαφέστατα τα ΜΜΕ έχουν τη δύναμη να θρέψουν αισθήματα πανικού και φοβίας στους πολίτες και αποτελούν επιβλητικό όργανο ελέγχου της κοινής γνώμης.

Σε πολλές έρευνες  φάνηκε πως οι γνώσεις του κοινού για το μεταναστευτικό θέμα, έρχονται αποκλειστικά από τα ΜΜΕ. Το πως τα θέματα που σχετίζονται με τους μετανάστες καλύπτωνται και παρουσιάζονται απ’ τα ΜΜΕ και πως χρησιμοποιούν τη γλώσσα για αυτά, ορίζει και πλάθει και το πως σκέφτονται και μιλούν οι υπόλοιποι πολίτες για τους μετανάστες .

Η καθηγήτρια του πανεπιστημίου του Λιντς στη Βρετανία, Μύρια Γεωργίου (Mediating the Cosmo-polis: Close Encounters in Cities of Difference), αναφέρει πως τα πλείστα ΜΜΕ τηρούν μια γενικόμορφα υπεύθυνη στάση: «Η πλειοψηφία των ΜΜΕ, τόσο ο Τύπος όσο και η τηλεόραση, δε δημιουργούν και δεν αναπαράγουν, συνειδητά τουλάχιστον, τις εικόνες των μεταναστών/τριών ως διψασμένων για έγκλημα, διψασμένων για δουλειά κλπ. Αυτό που γίνεται, όμως, είναι ότι η μειονότητα των ΜΜΕ που παράγει αυτές τις εικόνες, τις παράγει και τις αναπαράγει με πηχυαίους τίτλους, με εικόνες και βίντεο τα οποία σοκάρουν, με αποτέλεσμα να δημιουργείται από τη μία μεριά η αίσθηση ότι τα ΜΜΕ είναι ρατσιστικά και από την άλλη να προβάλλεται σε μία ευρεία ομάδα του πληθυσμού η αντίληψη ότι οι μετανάστες/τριες είναι απειλή για την οικονομία, για την ασφάλεια, για τα κοινωνικά προνόμια και τις κατακτήσεις σε διάφορες χώρες της Ευρώπης».

untitled

Προκατάληψη
Αν και οι έρευνες των προηγούμενων χρόνων επικεντρώνονταν στην προκατάληψη και τη διαστρέβλωση, υπάρχει κόσμος που υποστηρίζει πως ο ρόλος των ΜΜΕ δύναται να μην είναι μόνο αρνητικός. Υπάρχουν και Μέσα που προβάλλουν και αντιρατσιστικές πρωτοβουλίες και κινητοποιήσεις αλληλεγγύης και επικρίνουν τις αρνητικές πολιτικές αποφάσεις. Έτσι βαθμιαία μπορούν σιγά σιγά να αρχίσουν να στρέφονται στη δυναμική χρήση τους στην απεικόνιση των μεταναστών. Παράλληλα δειλά-δειλα παρατηρείται ελαφρά στροφή  μετατόπισης από την κυρίαρχη ξενοφοβική ιδεολογία και τις ρατσιστικές απεικονίσεις εντός δημοκρατικότερων πλαισίων παραγωγής, με όψεις από την πραγματικότητα των πλέον και μελλοντικά πιο διεθνοποιημένων κοινωνιών.
imagesZGDT2D3T

Συμπεράσματα…
Παρ’ότι η ποκιλόμορφη πολιτισμικότητα δεν είναι κάτι νέο για τα κρατη μέλη της Ε.Ε. καθώς ανέκαθεν υπήρχαν τόσο μετακινήσεις όσο και γλωσσικές, θρησκευτικές και εθνοτικές μειονότητες, οι πολίτες των κοινωνιών από τα Ευρωπαϊκά κράτη μοιάζουν τώρα να ανακαλύπτουν και να παρατηρούν την πολυπολιτισμικότητα κυρίως λόγω του μαζικότερου και πιο αυξημένου φαινομένου της μετανάστευσης των σύγχρονων ετών (Πετράκου,κ.α,2007).

Επειδή ο όρος πολίτης συνυφαίνεται άρρηκτα στο μυαλό των ανθρώπων με την εθνικότητα, στον άξονα αυτής της σκέψης γίνεται στην κοινή αντίληψη και ο διαχωρισμός του «εμείς» και ο «άλλος» και στη βάση αυτή κατασκευάζεται η εθνική ταυτότητα.

Η διαδικασία και ο τρόπος ένταξης των μεταναστών συνδέεται άμεσα, αφενώς με την προσπάθεια και μεθοδικότητα κατάρριψης αυτής της αντίληψης ότι ο μετανάστης – ξένος, είναι ο «Άλλος» -ο απειλητικός- και αφετέρου από τις πολιτικές που ασκούν τα κράτη, όπως επίσης και με εύρεση λύσεων και πολιτικών που εξομαλύνουν τις αντιφάσεις και τη σύγκρουση που αναπόφευκτα επιφέρει η δομή  οργάνωσης των κοινωνιών και προκύπτουν στις σχέσεις των πολιτών των κοινωνιών με τους μετανάστες.

Τα ΜΜΕ είναι οι φορείς που αναπαράγουν τις εν λόγω σχέσεις αποδίδοντας στους μετανάστες τα ανάλογα χαρακτηριστικά. Και ακριβώς επειδή η δύναμη που ασκούν, όσο και η επιρροή προς τη διαμόρφωση κοινης αντίληψης είναι τεραστια, όσο υπεύθυνα είναι τα κράτη να υιοθετούν πρακτικές και πολιτικές δημοκρατικές, δίκαιες, ίσης μεταχείρησης με αντιρατσιστική χροιά, τόσο υπεύθυνα είναι και τα Μέσα να υιοθετούν και να εφαρμόζουν τέτοιους κώδικες.
images1WNBYA53

Μελέτη – Σημειώσεις

  • Αζίζη – Καλαντζή, Α. – Ζώνιου – Σιδέρη, Α. – Βλάχου, Α. (1996)
  • Δόξα Σιβροπούλου, Ο ρόλος των ΜΜΕ
  • Ευρωπαικό Δίκτυο Κατά του Ρατσισμού-ENAR (Επίσημη ιστοσελίδα) (5)
  • Ευρωπαϊκή Επιτροπή Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ισότητας Ευκαιριών (Επίσημη ιστοσελίδα) (6)
  • European Union Military Committee (EUMC) (Επίσημη ιστοσελίδα) (7)
  • Προκαταλήψεις και στερεότυπα . Δημιουργία και Αντιμετώπιση, Αθήνα : ΥΠΕΠΘ – Γ.Γ.Λ.Α.

Βιβλιογραφία – Πηγές

  • ΑLTUSSER (1997) Ιδεολογία και ιδεολογικοί μηχανισμοί του κράτους, Αθήνα: Θεμέλιο.
  • Banks, J.A., (1995). Multiculturaleducation: historicaldevelopment, dimensionsand practice. Handbook of Research on Multicultural Education, J.A. Banks. New York, Macmillan.
  • BERNSTEIN, B. (1989) Παιδαγωγικοί κώδικες και κοινωνικός έλεγχος (μτφ) Ιωσ. Σολομών, Αθήνα : Αλεξάνδρεια.
  • ΒΡΕΤΤΑ-ΠΑΝΙΔΗ, Α. & ΚΟΙΛΙΑΡΗ-ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ, Α. (1983) «Τα παιδιά των μεταναστών στις τάξεις υποδοχής», Επιστημονική Σκέψη, τ.15, Αθήνα.
  • ΓΚΟΤΟΒΟΣ, Α. (1996). Ρατσισμός-Κοινωνικές, ψυχολογικές και παιδαγωγικές όψεις μιας ιδεολογίας και μιας πρακτικής, Αθήνα : ΥΠΕΠΘ – ΓΓΛΕ.
  • Campani, G. and J. Gundara (1994). “Overview of interculturalpolicieswithinthe EuropeanUnion.” European Journal of Intercultural Studies, Vol.5, No1, pp. 3-8.
  • Castles, S. and Kosack, G., (1985). Immigrant Workers and Class Structure in Western Europe, Oxford: University Press.
  • Chighizola, P. (2003) «Nessuno è straniero», Milano, Fabbri Editori.
  • Coulby, D.J., Gundara, et al., (1997). dsThe World Yearbook of Education 1997: Intercultural Education, World Yearbook of Education. London, KoganPage.
  • Διεθνές Γραφείο Εργασίας (ILO) (Επίσημη ιστοσελίδα)
  • Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης – ΔΟΜ (Επίσημη ιστοσελίδα)  (1)
  • Εκπαίδευση και ετερότητα. Ζητήματα διαπολιτισμικής παιδαγωγικής. Αθήνα: Μεταίχμιο, 2002
  • Ελευθεροτυπία (Αρχείο) http://www.enet.gr/?i=news.el.archive
  • Gillborn, D. (1990). ‘Race’, Ethnicity and Education: Teaching and Learning in Multi-Ethnic Schools London: UnwinHyman/Routledge.
  • Gillborn, D., (1998). Naive Multiculturalism: social justice, ‘race’ and education policy under New Labour. London: Institute of Education: University of London.
  • Gundara, J. (2000). Interculturalism, Education and Inclusion. London, Sage. Porcher, L., (1981). The education of the children of migrant workers in Europe: interculturalism and teacher training Strasbourg: Councilfor CulturalCooperation.
  • ΖΩΝΙΟΥ-ΣΙΔΕΡΗ, Α. & ΧΑΡΑΜΗΣ, Π (1992) (επιμ). Πολυπολιτισμική εκπαίδευση. Προβληματισμοί – Προοπτικές, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
  • ΚΑΤΣΟΡΙΔΑΣ, Δ. (1995) Ξένοι εργάτες στην Ελλάδα, Αθήνα : Ίαμος.
  • ΚΑΤΣΙΚΑΣ, Χρ. – ΠΟΛΙΤΟΥ, Εύα (1998 1998). Τσιγγάνοι, μειονοτικοί, παλιννοστούντες και αλλοδαποί στην Ελληνική εκπ/ση. Εκτός «τάξης» το «διαφορετικό», Αθήνα : Gutenberg.
  • ΚΟΙΛΙΑΡΗ, Αγγελική (1997) Ξένος στην Ελλάδα.. Μετανάστες, γλώσσα και κοινωνική ένταξη, Θεσ/κη : Παρατηρητής .
  • ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΟΥ Χ., 2001, Κοινωνικές αναπαραστάσεις του εγκλήματος. Η εγκληματικότητα των Αλβανών μεταναστών στον αθηναϊκό Τύπο, Αθήνα-Κομοτηνή, Eκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα.
  • Μετανάστευση και Εκπαίδευση, Αθήνα : Gutenberg, 1987.
  • Mediating the Cosmo-polis: Close Encounters in Cities of Difference (Myria Georgiou)
  • ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟΥ Α., 2005, Η εγκληματικότητα των μεταναστών. Απεικόνιση του φαινομένου στον απογευματινό Τύπο 1990-1999, Αθήνα – Κομοτηνή, Εκδ. Σάκκουλα.
  • ΠΕΤΡΑΚΗ, Η., ΞΑΝΘΑΚΟΥ, Γ., ΚΑΪΛΑ Μ. (2003). Μετανάστες και προβλήματα προσαρμογής στην ελληνική κοινωνία. Εισήγηση στο 9ο Πανελλήνιο Συνέδριο ΕΠΨΕ, Ρόδος 2003 (υπό δημοσίευση).
  • Rey, M., (1986). Training teachers in intercultural education? The work of the Council for Cultural Cooperation (1977-83), Councilfor CulturalCooperation.
  • Συνέλευση Αλληλεγγύης – Σύριοι Πρόσφυγες (4) (Συνένετευξη Τύπου) ‘Απελάστε το Ρατσισμό’ ¨Απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Σύρων Προσφύγων της πλατείας Συντάγματος¨ (http://www.kar.org.gr/2014/12/12/)
  • Skutnabb-Kangas, T. and Cummins, J. (1998). Minority education. From shame to struggle. Clevedon, Avon: MultilingualMattersLtd.
  • Surian, A., (1998). Education for European Citizenship with a Global Dimension. Strasbourg: Councilof Europe.
  • ΤΣΑΟΥΣΗΣ Δ.(1991) Η κοινωνία μας: Οργάνωση, Λειτουργία, Δυναμική. Αθήνα: Gutenberg
  • TΣΟΥΚΑΛΑΣ, Κ. (1987). Εξάρτηση και αναπαραγωγή. Ο κοινωνικός ρόλος των εκπαιδευτικών μηχανισμών στην Ελλάδα ,Αθήνα: Θεμέλιο.
  • Troyna, B. and Carrington, B., (1990). Education, Racism and Reform. Routledge, London.
  • YΠΑΤΗ ΑΡΜΟΣΤΕΙΑ ΤΟΥ ΟΗΕ Οι Πρόσφυγες του κόσμου 1995-1996. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα,1996.
  • Υπουργείο Ναυτιλίας και Αιγαίου- Hellenic Coast Guard (Επίσημη Ιστοσελίδα) (2)
  • Φαρμακονήσι (3) β) Εφημερίδα: «Τα Νέα», γ) Εφημερίδα «Το Βήμα» ‘Ναυάγιο αξιοπιστίας της Ελλάδας στο Φαρμακονήσι’ (http://www.tovima.gr/society/article/?aid=560746)ε) FRONTEX ‘Ευρωπαϊκός οργανισμός για τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων – Frontex’ (Επίσημη Ιστοσελίδα)
  • δ) MEGA Γεγονότα «Ναυάγιο στο Φαρμακονήσι: Στοιχεία λιμενικού & αντιδράσεις» (http://www.megatv.com/megagegonota/article.asp?catid=27369&subid=2&pubid=33028342)
  • ‘Τραγωδία στο Φαρμακονήσι’ (http://www.tanea.gr/news/greece/article/5077718/den-mas-afhnan-na-aneboyme-sto-limeniko-skafos/)
  • α) Έγκλημα στο Φαρμακονήσι (https://www.youtube.com/watch?v=WSR6pVh_HLY)
  • Forms of Social Capital and the Incorporation of Albanian Immigrants in Greece (2007) – Dr Theodoros Iosifides, Mari Lavrentiadou, Electra Petracou & Antonios Kontis
  • ΦΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗ  Α. & ΔΡΑΓΩΝΑ  Θ., (1998), «Τι είναι η πατρίδα μας; Ο εθνοκεντρισμός στην Εκπαίδευση», Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 82-100.
  • ΧΑΡΑΛΑΜΠΗΣ  Δ., Δημοκρατία και Παγκοσμιοποίηση, Αθήνα, Ίδρυμα Σάκη Καράγιωργα, 1998.
  • ΨΗΜΜΕΝΟΣ, Ι. (1995). Μετανάστευση από τα Βαλκάνια. Κοινωνικός αποκλεισμός στην Αθήνα Αθήνα: Παπαζήσης.
  • Weiss, F-K., (1997). “The European Heritage Classes, a Way of Understanding Cultures” Report. Strasbourg: Councilof Europe.
  • Wittek, F. et al, (1993). “Culturaland linguistic diversity in the education systems of the European Community” European Journal of Intercultural Studies, Vol.4 ,No2, pp.7-17
  • Wulf, C., (Ed.) (1995). Education in Europe: An Intercultural Task. New York, Waxmann.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s